درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری | راهنمای جامع

• دکتر افشین ملائی
• به روز شده در: 25 آبان 1404

کلیه: عضو حیاتی بدن

کلیه‌ها دو عضو لوبیایی شکل هستند که در دو طرف ستون فقرات و زیر دنده‌ها قرار گرفته‌اند. هر کلیه به اندازه یک مشت بسته است و حدود 150 گرم وزن دارد. این عضو حیاتی روزانه حدود 180 لیتر خون را تصفیه می‌کند و 1-2 لیتر ادرار تولید می‌نماید. عملکرد اصلی کلیه‌ها شامل:

• تصفیه خون و دفع مواد زائد مانند اوره، کراتینین و اسید اوریک
• تنظیم تعادل آب و الکترولیت‌ها شامل سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفر
• کنترل فشار خون از طریق سیستم رنین-آنژیوتانسین
• تولید هورمون اریتروپویتین که ساخت گلبول قرمز را تحریک می‌کند
• فعال سازی ویتامین D برای سلامت استخوان‌ها
• تنظیم اسید و باز بدن و حفظ pH خون در محدوده طبیعی

علائم هشداردهنده بیماری‌های کلیوی

بیماری‌های کلیوی معمولاً در مراحل اولیه بی‌علامت هستند و به همین دلیل به "قاتل خاموش" معروفند. با پیشرفت بیماری، علائم زیر ممکن است ظاهر شوند:

• تغییر در الگوی ادرار: تکرر ادرار شبانه (نوکتوریا)، کاهش حجم ادرار، قطع و وصل شدن جریان ادرار
• وجود خون در ادرار (هماچوری): ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای رنگ که ممکن است با چشم دیده شود یا فقط در آزمایش مشخص شود
• ادرار کف‌آلود: نشانه وجود پروتئین در ادرار (پروتئینوری) که معمولاً ناشی از آسیب گلومرول‌های کلیه است
• تورم (ادم): در پاها، مچ پا، دست‌ها و دور چشم به علت احتباس آب و نمک
• خستگی شدید و کم‌خونی: به علت کاهش تولید اریتروپویتین
• فشار خون بالا: که به درمان معمول پاسخ نمی‌دهد یا ناگهانی ایجاد شده است
• درد پهلو یا کمر: معمولاً یک طرفه، گاهی شدید و موجی شکل (کولیک کلیوی)
• تهوع و استفراغ: به علت تجمع مواد زائد در خون
• خارش پوست: به علت تجمع فسفر در خون
• تنگی نفس: به علت تجمع مایع در ریه‌ها یا آنمی

جدول مقایسه‌ای بیماری‌های شایع کلیوی

سنگ کلیه: علل، علائم و درمان

انواع سنگ کلیه:

• سنگ‌های کلسیمی (80% موارد): شامل اگزالات کلسیم و فسفات کلسیم
• سنگ‌های استروویتی (10-15%): ناشی از عفونت‌های ادراری
• سنگ‌های اسید اوریکی (5-10%): در افراد مبتلا به نقرس یا کم‌آبی
• سنگ‌های سیستئینی (1%): ناشی از اختلال ارثی

جدول روش‌های درمان سنگ کلیه بر اساس اندازه:

درمان‌های پیشرفته سنگ کلیه در شیراز: دکتر افشین ملائی با استفاده از تجهیزات مدرن، تمام روش‌های درمان سنگ کلیه را در شیراز ارائه می‌دهد. اطلاعات بیشتر درباره درمان سنگ کلیه در ایران را می‌توانید در صفحه مربوطه مطالعه کنید.

اقدامات لازم هنگام حمله سنگ کلیه:

1. مصرف مسکن‌های قوی (تحت نظر پزشک)
2. نوشیدن 3-4 لیتر آب در روز
3. فعالیت فیزیکی متوسط مانند راه رفتن
4. استفاده از داروهای شل‌کننده عضلات حالب
5. مراجعه فوری به اورژانس اگر درد غیرقابل تحمل است یا تب دارید

عفونت کلیه (پیلونفریت)

عفونت کلیه معمولاً ناشی از صعود باکتری‌ها از مثانه به کلیه‌ها است. عوامل خطر شامل:

• عفونت‌های مکرر مثانه
• انسداد مجاری ادراری (سنگ، تومور، پروستات بزرگ)
• حاملگی
• دیابت
• سیستم ایمنی ضعیف
• سوند ادراری

درمان عفونت کلیه:

درمان شامل آنتی‌بیوتیک‌های وریدی یا خوراکی به مدت 7-14 روز است. در موارد شدید یا عوارض، ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان باشد. مهم است که درمان کامل شود تا از عود عفونت و آسیب دائمی کلیه پیشگیری شود.

نارسایی کلیه: انواع و درمان

نارسایی حاد کلیه (AKI):

کاهش ناگهانی عملکرد کلیه در عرض چند ساعت تا چند روز. علل شایع:

• پیش کلیوی: شوک، کم‌آبی، خونریزی شدید
• کلیوی: داروهای سمی برای کلیه، گلومرولونفریت
• پس کلیوی: انسداد دوطرفه مجاری ادراری

نارسایی مزمن کلیه (CKD):

از دست دادن تدریجی عملکرد کلیه در ماه‌ها تا سال‌ها. بر اساس GFR به 5 مرحله تقسیم می‌شود:

1. مرحله 1: آسیب کلیه با GFR طبیعی (≥90)
2. مرحله 2: آسیب کلیه با GFR خفیفاً کاهش یافته (60-89)
3. مرحله 3: کاهش متوسط GFR (30-59)
4. مرحله 4: کاهش شدید GFR (15-29)
5. مرحله 5: نارسایی کلیه (GFR <15) نیاز به دیالیز یا پیوند

درمان نارسایی کلیه:

• کنترل بیماری زمینه: کنترل دقیق قند خون در دیابت، کنترل فشار خون
• رژیم غذایی: محدودیت پروتئین، پتاسیم، فسفر و نمک
• داروها: داروهای کنترل فشار خون، درمان آنمی، کنترل فسفر
• درمان جایگزین کلیه: همودیالیز، دیالیز صفاقی، پیوند کلیه

برای اطلاعات بیشتر درباره بیماری‌های کلیوی شایع و روش‌های درمان، صفحات مرتبط را مطالعه کنید.

بیماری کلیوی پلی‌کیستیک (PKD)

بیماری ارثی که با تشکیل کیست‌های متعدد در کلیه‌ها مشخص می‌شود. دو نوع اصلی دارد:

PKD نوع 1 (اتوزومال غالب):

• شایع‌ترین نوع ارثی بیماری کلیه
• علائم معمولاً در دهه 30-40 ظاهر می‌شوند
• 50% بیماران تا سن 60 سالگی به دیالیز نیاز پیدا می‌کنند
• عوارض: فشار خون بالا، خونریزی کیست‌ها، سنگ کلیه، عفونت ادراری

PKD نوع 2 (اتوزومال مغلوب):

• نادرتر ولی شدیدتر
• معمولاً در نوزادی یا کودکی تشخیص داده می‌شود
• اغلب با نارسایی کلیه در کودکی همراه است

درمان جدید: داروی تولوآپتان (Jynarque) اولین داروی تایید شده برای کند کردن پیشرفت بیماری پلی‌کیستیک کلیه است.

گلومرولونفریت

التهاب گلومرول‌های کلیه که می‌تواند حاد یا مزمن باشد. انواع شایع:

• گلومرولونفریت پس از عفونت استرپتوکوکی: معمولاً در کودکان 2-12 ساله، 1-3 هفته پس از عفونت گلو یا پوست
• سندرم نفروتیک: پروتئینوری شدید، ادم، هیپوآلبومینمی، هایپرلیپیدمی
• سندرم نفریتیک: هماچوری، پروتئینوری، ادم، فشار خون بالا، کاهش GFR
• گلومرولونفریت سریع‌پیشرونده (RPGN): کاهش سریع عملکرد کلیه در هفته‌ها تا ماه‌ها

سرطان کلیه

شایع‌ترین نوع سرطان کلیه در بزرگسالان کارسینوم سلول کلیوی (RCC) است که 90% موارد را تشکیل می‌دهد. علائم:

• هماچوری (شایع‌ترین علامت)
• درد پهلو
• توده پهلو
• علائم سیستمیک: کاهش وزن، تب، خستگی

درمان سرطان کلیه:

• جراحی: نفروکتومی جزئی یا کامل
• درمان هدفمند: داروهایی مانند سونیتینیب، پازوپانیب
• ایمونوتراپی: مهارکننده‌های checkpoint مانند نیوولوماب

تشخیص بیماری‌های کلیوی

برای تشخیص دقیق بیماری‌های کلیوی، روش‌های مختلفی استفاده می‌شود:

1. آزمایش‌های خون:

• کراتینین سرم: مهم‌ترین شاخص عملکرد کلیه (محدوده طبیعی: 0.6-1.2 mg/dL)
• GFR (سرعت فیلتراسیون گلومرولی): بهترین شاخص عملکرد کلیه
• اوره خون (BUN): (محدوده طبیعی: 7-20 mg/dL)
• الکترولیت‌ها: سدیم، پتاسیم، کلر، بیکربنات
• CBC: برای بررسی آنمی

2. آزمایش‌های ادرار:

• آنالیز ادرار: بررسی پروتئین، خون، گلوکز، گلبول سفید
• کشت ادرار: برای تشخیص عفونت ادراری
• آزمایش ادرار 24 ساعته: برای اندازه‌گیری دقیق پروتئین ادرار و کراتینین کلیرانس
• آزمایش ادرار به روش dipstick: غربالگری سریع

3. روش‌های تصویربرداری:

• سونوگرافی کلیه: روش اولیه، بدون تابش، ارزان
• سی‌تی اسکن شکم و لگن: بهترین روش برای تشخیص سنگ کلیه
• MRI کلیه: برای بررسی تومورها و آنژیومیولیپوم
• IVP (پیلوگرافی داخل وریدی): ارزیابی سیستم جمع‌کننده ادرار
• اسکن DMSA: برای ارزیابی بافت کلیه و اسکار

4. روش‌های تهاجمی:

• نمونه برداری (بیوپسی) کلیه: برای تشخیص دقیق بیماری گلومرولی
• سیستوسکوپی: برای بررسی مثانه و حالب‌ها
• یورتروپیلوسکوپی: برای بررسی مستقیم سیستم جمع‌کننده کلیه

پیشگیری از بیماری‌های کلیوی

با رعایت نکات زیر می‌توانید سلامت کلیه‌های خود را حفظ کنید:

1. کنترل فشار خون:

فشار خون باید کمتر از 130/80 mmHg نگه داشته شود. فشار خون بالا شایع‌ترین علت نارسایی کلیه است.

2. کنترل قند خون در دیابت:

HbA1c باید کمتر از 7% باشد. دیابت عامل حدود 40% موارد نارسایی کلیه است.

3. رژیم غذایی سالم:

• مصرف نمک کمتر از 5 گرم در روز (یک قاشق چایخوری)
• محدودیت پروتئین در بیماران کلیوی (0.8 گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن)
• مصرف کافی میوه و سبزیجات
• پرهیز از غذاهای فرآوری شده و فست فود

4. مصرف آب کافی:

حداقل 8-10 لیوان آب در روز بنوشید. رنگ ادرار باید زرد کم رنگ باشد.

5. پرهیز از مصرف خودسرانه داروها:

به ویژه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک

6. ترک سیگار و الکل:

سیگار جریان خون کلیه را کاهش می‌دهد و پیشرفت بیماری کلیوی را تسریع می‌کند.

7. ورزش منظم:

حداقل 30 دقیقه ورزش متوسط، 5 روز در هفته

8. کنترل وزن:

حفظ BMI بین 18.5 تا 24.9

9. معاینات دوره‌ای:

به خصوص اگر سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، دیابت یا فشار خون بالا دارید.

10. درمان به موقع عفونت‌ها:

به ویژه عفونت‌های گلو و عفونت‌های ادراری

چه زمانی به متخصص کلیه مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بهتر است به متخصص کلیه و مجاری ادراری مراجعه نمایید:

• تغییرات محسوس در عادات ادراری (تکرر، فوریت، شب ادراری)
• درد مداوم یا شدید در ناحیه پهلو یا کمر
• تورم غیرعادی در پاها، مچ پا، دست‌ها یا صورت
• فشار خون بالا که به درمان معمول پاسخ نمی‌دهد
• وجود خون در ادرار (قابل مشاهده یا در آزمایش)
• ادرار کف‌آلود (نشانه پروتئین در ادرار)
• سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، دیابت یا فشار خون
• خستگی شدید و بی‌حالی غیرقابل توجیه
• کاهش اشتها، تهوع و استفراغ غیرقابل توجیه
• خارش پوستی منتشر بدون علت واضح
• تنگی نفس، به ویژه هنگام دراز کشیدن

سوالات متداول بیماران

آیا نوشیدن آب لیمو برای سنگ کلیه مفید است؟

بله، آب لیمو حاوی سیترات است که می‌تواند از تشکیل سنگ‌های کلسیمی جلوگیری کند. اما برای سنگ‌های موجود، درمان پزشکی لازم است.

آیا مصرف پروتئین زیاد به کلیه آسیب می‌زند؟

در افراد سالم با عملکرد طبیعی کلیه، مصرف متعادل پروتئین مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما در افراد با بیماری کلیوی، محدودیت پروتئین ضروری است.

تفاوت نفرولوژیست و اورولوژیست چیست؟

نفرولوژیست پزشک متخصص بیماری‌های داخلی کلیه است و درمان دارویی انجام می‌دهد. اورولوژیست متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری است و اقدامات جراحی انجام می‌دهد.

آیا ورزش سنگین برای کلیه مضر است؟

ورزش منظم و متوسط برای کلیه مفید است. اما ورزش بسیار شدید در شرایط کم‌آبی می‌تواند منجر به رابدومیولیز و آسیب کلیوی حاد شود.

چه داروهایی برای کلیه مضر هستند؟

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (آمینوگلیکوزیدها)، داروهای شیمی‌درمانی خاص و مواد حاجب رادیولوژی می‌توانند به کلیه آسیب بزنند.

خدمات دکتر افشین ملائی در شیراز

دکتر افشین ملائی، متخصص و فوق تخصص کلیه و مجاری ادراری در شیراز، با سال‌ها تجربه در تشخیص و درمان بیماری‌های کلیه آماده ارائه خدمات تخصصی زیر به بیماران گرامی می‌باشد:

• تشخیص و درمان سنگ کلیه با تمام روش‌های مدرن (PCNL، RIRS، ESWL)
• درمان عفونت‌های کلیه و مجاری ادراری
• مدیریت نارسایی کلیه حاد و مزمن
• درمان بیماری پلی‌کیستیک کلیه
• درمان گلومرولونفریت و سندرم نفروتیک
• ارزیابی و درمان فشار خون ثانویه کلیوی
• درمان اختلالات الکترولیتی و اسید-باز
• اورولوژی اطفال و درمان بیماری‌های کلیه کودکان
• پیگیری پس از جراحی کلیه و مراقبت‌های پس از عمل

برای دریافت نوبت می‌توانید از طریق سیستم نوبت‌دهی آنلاین یا تماس تلفنی اقدام نمایید. همچنین برای اطلاعات بیشتر درباره مراقبت‌های پس از جراحی کلیه و بیماری‌های شایع اورولوژی اطفال به صفحات مرتبط مراجعه کنید.

مقالات مرتبط: برای مطالعه بیشتر درباره بیماری‌های سیستم ادراری، پیشنهاد می‌کنیم مقالات بیماری‌های حالب، بیماری‌های مثانه، عفونت‌های مجاری ادراری و بیماری‌های جنسی مرتبط با سیستم ادراری را نیز مطالعه کنید.